Fırsatçılığı gidermek olanaklı! Efdal fiyatlara altın hal: BİG DATA

Haber7 / Fuat Öner

Son günlerde yer çok konuşulan konuların başında deli yükselen fiyatlar geliyor. Hububattan yumurtaya, süt ürünlerinden tavuk etine, kiralardan dil fiyatlarına kadar birçok nişane ve hizmette deli bedel artışları yaşanıyor.

Olur cemi Türkiye’nin gündemin olan bu anormal bedel artışları bozukluk yaşanıyor? Piyasadaki fırsatçılığı çelmek kabil mü? Herkesin cevabını alçalma ettiği bu soruları Medipol Üniversitesi akademisyen Doç Dr. Mevlüt Tatlıyer’e sorduk. 

Tatlıyer, fırsatçılıkla ait durumu ezcümle ‘Bulanık suda balık avlamak’ demiyle açıklarken fırsatçılıkla savaşım amacıyla ‘BİG DATA’ ve ‘Kural Bazlı, Etraf ve Sosyete Dostu Totaliter Yöntem’ya gerekseme var dedi.

Doç. Dr. Mevlüt Tatlıyer

FİYATLAR BILCÜMLE DÜNYADA YÜKSELDİ

Pandeminin dünyada soylu erki dengeyi bozduğunu belirten bunun sonucu adına de efdal enflasyonun ortaya çıktığını belirterek “Şuanda Türkiye’dahi pahalılık 19,25 ancak azık enflasyonu almanak yüzde 29. Bu rakamların arkasında ise bağırsak içe geçmiş larpadak fazla sebep görüyoruz.  Bunlardan sunma önemlisi pandemi. Akıbet bire bir yılda dünyada besin ve mal fiyatları çetin şekilde arttı. Dünyada azık fiyatları serencam ayrımsız yılda yüzde 33, elden Ağustos ayında ise yüzdelik 3 arttı. Ayrıksı taraftan mal fiyatlarında birlikte güç artış söz konusu.  Yani maliyet tarafında alçak aynı artım görüyoruz. Ve bu yaşananlardan esasen maliyet enflasyonu ve arkasında küresel nedenler var. Bunu tetikleyen bildirme iri çalışkan ise pandemi.” dedi.

FİYATLARI YÜKSELTEN 3 HASTALIK: TEDARİK ZİNCİRİ, KURAKLIK VE ISTIF

Kürsel azık fiyatlarındaki nedenleri sıralayan Tatlıyer “Pandemi döneminde toptan tedbir zincirlerinde balaban teessürat yaşandı. Taşımacılıkta yaşanan dar boğaz navlun fiyatlarının begayet yükselmesine faktör oldu. Başka bir etken ise bu sene  ekstra yaşanan kuraklığın zirai hasılayı kısıntı eğiliminde olması. Üçüncü hastalık dahi bu dönemde ülkeler kendilerini siper altına kabul etmek için istif yapmaya başladı.” açıklamasında bulundu.

TÜRKİYE’DEKİ FİYATLARI YÜKSELTEN NEDEN: ETKİNSİZLİK

Türkiye’deki azık enflasyonun 2017’den beri düzgüsüz kendisine yükseldiğini belirten Tatlıyer, “İşte bu noktada Türkiye zarfında yaşanan tedarik zincirindeki sıkıntıyı görüyoruz. İçeride üstelik tarladan vatandaşın sofrasına gelene kadar aynı derinti aracı var. Bu bütün konuşulan bir boyut. Sunma heybetli vasıtalık yeri haller ve zincir marketler. Burada etkinsizlikler ortaya çıkıyor. Alelhusus hallerde yoğun fırsatçılıklar var. Peki hastalık bu 2017’den sonradan problem olmaya başladı. Bunu ‘tütsülü suda balık tutmak’ deyimiyle açıklayabiliriz. Normalde bunlar değme ant belli oranda vardı ancak enflasyonun bu şekilde görece henüz efdal olduğu yani suyun sisli olduğu dönemlerde siz bu fırsatçılığı daha fazla yapabilirsiniz. Tedbir zincirlerindeki âmâ noktaları fırsatçılık düzenlemek amacıyla kullanabilirsiniz.

FIRSATÇILIK ENFLASYONU TETİKLİYOR

Enflasyonun bir nedeni toptan etkenler dedik amma içerideki faktörlerde yaptığımızda ise burada benzeri verimsizlik ve fırsatçılık görüyoruz. Bu fırsatçılık hem aracılar hem haller hem da zincir marketlerde var.” dedi. 

FIRSATÇILIĞA VE EFDAL FİYATLARA HAL: BİG VERI, CAYDIRICI CEZA, TABAN BAZLI POLİTİKA

Piyasadaki fırsatçılığa cebin çok oylumlu hal önerileri sunan Tatlıyer,  “İlk önce şunu belirtmekte yarar var, Marketlere gidip 20-30 bin TL ukubet kesmek evet dahi noktasal biraz yere denetleme yazmak yeterli değil. Devletin fırsatçılığı tecziye düzeyi çokça az. Söz Gelişi fırsatçılık eden 100 TL kazanıyor ama sen 1 TL ceza kesiyorsun. Fahiş fiyatları güç şekilde cezalandırmak gerekiyor.

Ancak burada ‘fahiş denk artışı nedir?’ bunu bereketli belirlemek gerekiyor. Burada şunu söyleyebiliriz. Aynı marketin tıpkısı derinti gideri var. Kira, elektriği, personel gideri ve yönetimi üzere… Belki bu marketin 10 TL’ye aldığı aynı ürünü 16 TL’ye satması normal mümkün. Burada da ‘normal ve deli’ arasındaki farkı ongun tespit etmek gerekiyor.

Burada al aynı iz olmalı. Market sahibi, ‘Ben 10 TL’ye aldığım ürünü​ 16 TL’ye satarak kendimi ancak çevirebiliyorum’ diyebilir. Fakat elan sonradan söz gelişi halde işaret 12 TL’ye çıktığında market bu ürünün fiyatı 16 TL’den 22 TL’ye çıkarırsa burada meselenin maliyetler olmadığını anlayabiliriz​. İşte burada değişmez tıpkısı çözümümüz reşit oluyor ve markete sen oportünizm yaptın diyebiliriz.

Bağımlı ki azade piyasayı gözetmemiz gerekiyor ama mevcut maliyet artışının açıklanamayacak seviyede üzerinde ayrımsız yükselişte bile bu fırsatçılığı engellemeye çalışacaksın.” açıklamasında bulundu. 

EFDAL FİYATLARLA MÜCADELE HOPPADAK SERENCAM SATICI İLE GAYRIMÜMKÜN

Efdal fiyatlar ve fırsatçılık mücadelenin vakit kaybetmeden akıbet vandöz üzerinden olmayacağının altını çizen Tatlıyer “Tabii sadece son satıcının yaptığı fırsatçılığı engellemekle olanaksiz. Umumi kendisine hep ekonomiye dayalı çerçeve çizmeli ve adım adım rastgele aşamada fahiş fiyatları engellemeye çalışmanız gerekiyor. Fiyatlar çok arttı hadi marketleri denetleyelim değil genel kendisine tamam tedarik zincirini ve sektörleri beslemek ve kontrol etmek gerekiyor. Bu noktada devletin çok kısık ayrımsız şekilde ‘BİG VERI’ya ihtiyacı var. Bu büyük olgun sebebiyle, gelişigüzel ne tıpkısı tedbir zincirindeki tıpkısı yerde ipsiz sapsız tıpkı fiyatlar artışı görüldüğü devir birlikte engelleme etmesi gerekiyor. Burada afaki kriterlerle firmadan açıklama yapması istenmeli ve firma bu artışı açıklayamıyorsa bu firmaya ciro üzerinden faziletkâr benzeri ceza kesilmeli. Şu anda 3 şubeli bire bir markete üstelik 100 şubeli bire bir markete de bire bir ukubet kesiliyor. Şu dan mevcuttaki cezalar yeteri büyüklüğünde caydırıcı değil.” dedi.  

AYAKLIK BAZLI POLİTİKA 

Azade piyasanın çokça eke olduğunun üstünde duran Tatlıyer “Firmalar bizim düşmanımız değil. Serbest piyasayı ayn bebeğimiz kabilinden koruyacağız amma toplumu üstelik tıpkı şekilde korumamız gerekiyor. Bu noktada sunturlu bir kurumsal söve belirlenir kurallar aklık tıpkısı şekilde ortaya konur ve caydırıcı cezalar uygulanırsa bu fırsatçılık ortadan kalkar ve kimse bile tütsülü suda balık avlamaya kalkmaz. Bunun içinde ‘Duraç Bazlı, Meydan ve Toplum Dostu Bütüncül ayrımsız Yöntem’ tüydürmek gerekiyor.” ifadelerini kullandı.

MODEL BANKASI’NIN FAİZ KARARI NE PEKI?
Siyaset getiri oranlarında bu kamer ayrımsız indirim beklemediğini ve bunu üstelik sebepleriyle açıklan Tatlıyer “Pahalılık 19,25’e imdi. Model Bankası Başkanı bile politika faizi enflasyonun üstünde belirlenecek demişti. Şu anda 0,25’lik benzeri fark var bu yüzden Model Bankası faizi sabit bırakabilir.

Fakat Forma Bankası burada teorik yerine Forward Guidance yani geleceğe yönelik manipülasyon yaptım diye niteleyerek 50 evet birlikte 75 baz puanlık benzeri repo artırımı yapabilir. Merkez Bankası’nın faizi düşürmesi durumunda kurdaki dalgalanma artabilir. Şu anda yapılacak 50 temel puanlık ayrımsız faiz artışının faydasının zararını aşacağını düşünüyorum. Şurası üstelik belirtmekte yarar var. Pandemiden çıkışla birlikte dünyada dolar güçlenecek, altın zayıflayacak ve yıpranmamış bire bir niteliksiz oluşacak. İşte burada TL’nin kredibilitesi hangi büyüklüğünde erdemli olursa bizim üzere o büyüklüğünde lehimize peki. Yani Gestalt burada faizi 50 temel nokta artırırsa Kalip Bankası politika faizi enflasyonun üzerinde belirliyor imajı oluşur ve bu bize pespaye müspet yansır. 50 temel benek getiri artışı ekstradan topluma ekonomiye kısmı düzeyde tıpkısı uymazlık verir ama karşılığı elan kararlı bir döviz ark ve geleceğe çevrik elan bağan bir finansal risk peki.” dedi.

Hakkımızda gündemhaber

Check Also

Orak Ayı ayından bu yana arz faziletkâr seviyede

Orak Ayı ayından bu yana arz faziletkâr seviyede

Değerli, hayat alımı azaltımına dayalı endişeler bitmeme ederken yatırımcıların efdal kalmaya devam eden enflasyona odaklanmasıyla …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir